Gia đình được xem là tế bào của xã hội. Gia đình có hạnh phúc, ấm êm thì xã hội mới có thể phát triển thịnh vượng và tốt đẹp. Bạo lực gia đình chính là mầm mống đe dọa đến sự phát triển chung của xã hội nên cần phải ngăn chặn kịp thời và dứt điểm.
Mặc dù nhà nước đã rất nỗ lực trong công tác phòng, chống bạo lực gia đình nhưng tỷ lệ bạo hành vẫn không ngừng gia tăng. Theo khảo sát trên 5000 phụ nữ đã kết hôn của Tổng cục thống kê được tiến hành vào năm 2010 cho thấy:
– 54% nữ giới phải hứng chịu bạn hành tinh thần;
– 32% phụ nữ bị bạo hành thể xác bởi bạn đời;
– 10% phụ nữ từng bị bạo hành tình dục;
– 5% phụ nữ bị bạo hành thể xác trong thời gian mang thai;
Ngoài ra, theo số liệu báo cáo của các địa phương, nước ta có khoảng 127.000 vụ bạo hành gia đình từ năm 2012 – 2016. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng con số thực tế có thể nhiều hơn do không ít người chịu đựng bạo hành vì sợ điều tiếng và muốn giữ gìn hạnh phúc gia đình. Trong 127.000 vụ bạo hành gia đình, đối tượng bạo hành chiếm 83.6% là nam giới.
MỤC LỤC
1. Bạo lực gia đình là gì ?
Bạo lực gia đình là hành vi cố ý của thành viên gia đình gây tổn hại hoặc có khả năng gây tổn hại về thể chất, tinh thần, kinh tế đối với thành viên khác trong gia đình.
2. Bạo lực gia đình bao gồm các hình thức nào ?
Bạo lực gia đình không đơn thuần là hành vi gây tổn thương thể chất mà bao gồm cả những hành vi là tổn hại đến tinh thần và kinh tế. Hiện nay, bạo lực gia đình được chia thành 4 nhóm với biểu hiện hoàn toàn khác nhau.
a. Bạo lực thể chất
Bạo lực về thể chất là dạng bạo hành thường gặp nhất. Dạng bạo lực này đặc trưng bởi hành vi cố ý làm tổn thương đến thể chất hoặc xâm hại tính mạng của những thành viên trong gia đình.
Các dấu hiệu nhận biết bạo lực thể xác trong gia đình:
– Cố ý thực hiện các hành vi gây tổn thương thể chất cho nạn nhân như đánh đập, tát, kéo giật, quăng ném, bóp cổ, tát,…
– Ngoài sử dụng tay chân, kẻ bạo hành còn dùng roi, cây gỗ hoặc thậm chí là dao, kéo để làm tổn thương thể chất của người khác.
– Một số kẻ bạo hành không trực tiếp đánh đập nạn nhân mà nhốt trong phòng kín, không cho ăn uống, nghỉ ngơi, không cho mặc quần áo để phải chịu đựng cái rét thấu da cắt thịt.
– Bắt ép nạn nhân phải lao động nặng nhọc, không phù hợp với độ tuổi dẫn đến tổn thương về tinh thần và thể chất.
– Hành vi đầu độc, cố ý khiến cho nạn nhân mắc bệnh cũng được xem là bạo lực gia đình.
Bạo lực về thể chất dễ nhận biết hơn so với những dạng bạo hành khác. Bởi trên cơ thể của nạn nhân sẽ xuất hiện các vết thương tích như vết bầm, vết máu,… Hơn nữa, với những hành vi bạo lực, nạn nhân có thể cảm nhận được nỗi đau một cách rất rõ ràng.
b. Bạo lực tinh thần
Bạo lực tinh thần trái ngược với bạo lực về thể chất. Đối với dạng bạo hành này, kẻ bạo hành hầu như không có các hành vi gây tổn thương thể chất cho nạn nhân mà thay vào đó sử dụng lời nói. Những lời nói nặng nề, mạt sát và đay nghiến sẽ khiến cho nạn nhân bị tổn thương. Tổn thương tâm lý không được thể hiện rõ như những vết thương ngoài da thịt. Chỉ có nạn nhân mới có thể thấu hiểu được nỗi đau, sự ngột ngạt và mệt mỏi bản thân đang phải đối mặt.
Các biểu hiện đặc trưng của bạo lực tinh thần:
– Thường xuyên dùng những từ ngữ nặng nề để lăng mạ, mạt sát và chì chiết nạn nhân.
– Ngăn cấm con cái hoặc bạn đời bằng những hành vi cực đoan như đe dọa, tự hủy hoại để gây áp lực tâm lý.
– Hành vi cố ý hủy hoại danh dự, nhân phẩm của những thành viên trong gia đình cũng được xem là bạo lực gia đình.
– Nhiều người bắt ép bạn đời phải lột bỏ quần áo và không được mặc quần áo cho đến khi nhận ra sai lầm.
– Nhốt nạn nhân và cô lập không cho nạn nhân tiếp xúc với bất cứ ai.
– Phớt lờ cảm xúc, vô tâm, đối xử lạnh nhạt nhằm cố ý gây áp lực và tổn thương tâm lý cho nạn nhân.
– Theo dõi hành vi của bạn đời và ngăn cấm tất cả các mối quan hệ xã hội (dù đó là các mối quan hệ chính đáng).
– Ép buộc con cái kết hôn theo mong muốn, tảo hôn.
Bạo hành tinh thần được chia thành nhiều dạng, trong đó phổ biến nhất là bạo hành bằng lời nói và bạo hành lạnh. Mặc dù các hành vi bạo hành này không gây ra tổn thương về mặt thể chất nhưng nạn nhân phải gánh chịu những hậu quả nặng nề không kém. Vì không để lại vết thương trên cơ thể nên nhiều nạn nhân không hề biết rằng bản thân đang bị bạo hành.
c. Bạo hành tình dục
Bạo hành tình dục rất ít khi được nhắc đến trong mối quan hệ gia đình. Bởi theo quan niệm của nhiều người, khi đã là vợ chồng chính thức, những hành vi ép buộc đối phương phải quan hệ là bình thường. Chính sự hiểu biết hạn hẹp này đã khiến cho vấn nạn bạo hành gia đình nói chung và bạo hành tình dục nói riêng vẫn không ngừng tiếp diễn.
Bạo lực tình dục là những hành vi, lời nói có tính chất đe dọa và ép buộc đối phương quan hệ tình dục. Ngay cả khi chưa xảy ra hoạt động tình dục, những hành vi này vẫn được xếp vào nhóm bạo lực gia đình. Bạo lực tình dục thường xảy ra ở vợ và chồng. Đa phần người chồng đều không thoải mái khi vợ từ chối gần gũi nên đã có hành vi ép buộc. Tuy nhiên, hành vi này là vi phạm pháp luật và sẽ phải nhận hình phạt tương ứng.
Các biểu hiện của bạo lực tình dục trong gia đình:
– Cưỡng bức.
– Đe dọa, ép buộc hoặc khống chế nạn nhân quan hệ tình dục.
– Sử dụng các dụng cụ gây tổn thương cơ quan sinh dục và gây đau đớn cho nạn nhân.
– Cưỡng ép kết hôn hoặc ly hôn.
– Hành vi bắt ép nạn nhân phải chứng kiến cảnh quan hệ tình dục cũng được xem là bạo hành.
– Sử dụng những từ ngữ nặng nề, thô thiển khi quan hệ tình dục dẫn đến gây tổn thương tâm lý cho đối phương.
Bạo hành tình dục là dạng bạo hành khó nhận biết. Bởi rất nhiều người cho rằng, những hành động này là bình thường và không vi phạm pháp luật. Với một đất nước bị ảnh hưởng sâu sắc bởi quan niệm phong kiến như nước ta, việc có những suy nghĩ sai lệch là điều khó tránh khỏi. Do đó, để chấm dứt vấn nạn bạo hành gia đình, việc tuyên truyền và giáo dục nâng cao nhận thức là vô cùng cần thiết.
d. Bạo lực về tài chính
Bạo lực về tài chính hay bạo lực kinh tế là một trong những dạng bạo hành gia đình thường gặp. Dạng bạo hành này đặc trưng bởi hành vi kiểm soát, ép buộc và chiếm đoạt thu nhập mặc dù đối phương không đồng ý. Ngoài ra, bạo lực về tài chính còn bao gồm các hành vi tiêu xài phung phí, hủy hoại tài sản chung hoặc tài sản riêng của những thành viên khác.
Các hành vi nhận biết bạo lực về tài chính:
– Kiểm soát tài chính khiến đối phương phải phụ thuộc hoàn toàn vào bản than.
– Tịch thu thu nhập, tài sản khi chưa có sự cho phép của các thành viên khác.
– Cấm cản, không cho nạn nhân sử dụng tài sản chung.
– Ngăn cấm nạn nhân không được sử dụng nguồn thu nhập của gia đình trong khi nạn nhân có đóng góp.
– Bắt ép nạn nhân phải đóng góp thu nhập vượt quá khả năng.
– Ép buộc nạn nhân phải làm việc quá sức để có thể đóng góp vào nguồn thu nhập chung của gia đình.
– Cố ý hủy hoại tài sản riêng của những thành viên khác.
– Sử dụng tài sản chung để cầm cố, đầu tư và tiêu xài phung phí mà không thông báo hay hỏi ý kiến những thành viên khác trong gia đình.
Bạo lực gia đình được thể hiện qua nhiều hành vi khác nhau. Nếu như trước đây, bạo lực chỉ được thể hiện qua lời nói và hành vi cố ý gây thương tích thì giờ đây, bạo lực được thể hiện một cách đa dạng hơn. Hiện nay, không ít người sử dụng bạo hành lạnh – tình trạng cố ý giữ sự im lặng để cô lập nạn nhân khiến nạn nhân bị bức bối và áp lực về mặt tinh thần. Diễn biến phức tạp của bạo hành gia đình khiến cho công tác phòng, chống gặp rất nhiều khó khăn và cản trở.
3. Nguyên nhân dẫn đến bạo lực gia đình là gì ?
Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến bạo lực gia đình. Theo điều tra của Ủy ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội, một số nguyên nhân phổ biến dẫn đến bạo lực gia đình:
– Bất bình đẳng giới.
– Suy nghĩ (nhận thức) sai lệch.
– Do các vấn đề về kinh tế.
– Do nghiện rượu, nghiện chất.
– Do tính cách, học vấn thấp.
– Hiểu biết về luật pháp còn hạn chế.
4. Biện pháp phòng chống bạo lực gia đình ?
Bạo lực gia đình vẫn đang hiện diện trong cuộc sống mặc cho những nỗ lực của nhà nước và các ban ngành. Gốc rễ của vấn nạn này vẫn là nhận thức sai lệch và thiếu đúng đắn. Do đó, để chấm dứt nạn bạo lực gia đình, cần sự nỗ lực của các tổ chức xã hội và chính bản thân mỗi người.
Đối với nạn nhân
Nạn nhân bị bạo lực gia đình cần trang bị cho bản thân các kỹ năng để ứng phó với hành vi bạo lực. Ngoài ra, cần thay đổi suy nghĩ để có thể tự mình thoát khỏi vũng lầy hôn nhân và có thêm cơ hội để tận hưởng cuộc sống.
Các biện pháp ngăn chặn, xử lý bạo hành gia đình dành cho nạn nhân:
– Chủ động tìm sự giúp đỡ từ hàng xóm và chính quyền khi bị bạn đời bạo hành thường xuyên.
– Nên phòng một chiếc điện thoại để có thể liên lạc với mọi người trong trường hợp bị nhốt và cô lập trong phòng. Ngoài ra, nên lưu lại số điện thoại của công an địa phương để được hỗ trợ kịp thời nếu đối phương có các hành vi đe dọa đến tính mạng.
– Nên chuẩn bị sẵn một khoản tiền để sử dụng khi cần thiết.
– Khi bạn đời nóng giận hoặc say xỉn, cách tốt nhất là im lặng để tránh mâu thuẫn xảy ra. Đối phương có thể nói những lời vô lý và nhục mạ. Tuy nhiên, việc tranh cãi ở thời điểm này không phải là giải pháp phù hợp. Vì vậy, hãy tự bảo vệ bản thân bằng cách giữ im lặng và lựa chọn lời nói phù hợp.
– Ghi lại tất cả bằng chứng bạo hành của đối phương để sử dụng khi cần thiết.
– Nếu đối phương đã bị xử phạt về hành vi bạo lực, nên chung tay cùng với chính quyền giúp đỡ đối phương thay đổi tâm tính. Bởi trong nhiều trường hợp, đối phương bị ảnh hưởng bởi bạn bè, rượu bia và gặp phải cú sốc tâm lý nên mới xảy ra các hành vi bạo lực. Nếu được hỗ trợ, đối phương có thể thay đổi tính cách và học cách hòa hợp, tôn trọng các thành viên trong gia đình.
– Trong trường hợp không thể cứu vãn, nên chủ động yêu cầu ly hôn. Tuy nhiên, trước khi đề cập vấn đề này với đối phương, hãy chắc chắn bạn đang giao toàn bộ bằng chứng cho luật sư và sắp xếp nơi ở ổn định cho cả con cái để tránh hành vi bạo hành.
– Cuối cùng, hãy tìm kiếm sự trợ giúp từ chuyên gia tâm lý để chữa lành tổn thương và có một tinh thần ổn định để bắt đầu cuộc sống mới.
Đối với các tổ chức xã hội
Các tổ chức xã hội cũng cần nỗ lực hơn nữa trong công tác phòng, chống bạo lực gia đình. Chỉ khi bạo lực chấm dứt, trẻ em mới có thể phát triển lành mạnh và bản thân mỗi người mới tập trung hoàn toàn cho công việc cũng như cuộc sống.
Giải pháp phòng chống bạo lực gia đình đối với các tổ chức xã hội:
– Nâng cao ý thức của mọi người về phòng, chống bạo lực gia đình. Ngoài ra, nên phổ cập kiến thức về luật bảo vệ gia đình và bình đẳng giới để xóa bỏ hoàn toàn những tư tưởng lạc hậu.
– Làm tốt công tác hóa giải xung đột, mâu thuẫn để tránh dẫn đến bạo lực và rạn nứt.
– Đẩy mạnh phong trào gia đình văn hóa, quan tâm hơn đến hoàn cảnh của mỗi gia đình. Ngoài ra, cần can thiệp ngay khi xuất hiện bạo hành.
– Xử lý triệt để các vấn nạn có thể dẫn đến bạo lực gia đình như nghiện cờ bạc, rượu bia, nghiện chất,…
– Xử phạt nghiêm những người có hành vi bạo lực gia đình để làm gương cho những người khác. Có như vậy, mọi người mới ý thức rõ ràng về việc hành vi bạo lực gia đình là làm trái với luật pháp và không phù hợp với chuẩn mực đạo đức.
– Thiết lập đường dây nóng để nạn nhân bạo hành có thể tìm kiếm sự hỗ trợ nhanh chóng nhất.
5. Hành vi bạo lực gia đình bị xử lý như thế nào ?
Tùy thuộc vào hành vi và mức độ vi phạm, hành vi bạo lực gia đình có thể bị xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
a. Xử phạt hành chính
Căn cứ theo Điều 49, Điều 50, Điều 51 Nghị định 167/2013/NĐ-CP, cụ thể như sau:
Đối với hành vi xâm hại sức khỏe thành viên gia đình
– Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 1.500.000 đồng đối với hành vi đánh đập gây thương tích cho thành viên gia đình.
– Phạt tiền từ 1.500.000 đồng đến 2.000.000 đồng đối với một trong những hành vi sau đây:
+ Sử dụng các công cụ, phương tiện hoặc các vật dụng khác gây thương tích cho thành viên gia đình;
+ Không kịp thời đưa nạn nhân đi cấp cứu điều trị trong trường hợp nạn nhân cần được cấp cứu kịp thời hoặc không chăm sóc nạn nhân trong thời gian nạn nhân điều trị chấn thương do hành vi bạo lực gia đình, trừ trường hợp nạn nhân từ chối.
Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc xin lỗi công khai khi nạn nhân có yêu cầu đối với các hành vi vi phạm nêu trên.
Đối với hành vi hành hạ, ngược đãi thành viên gia đình
– Phạt tiền từ 1.500.000 đồng đến 2.000.000 đồng đối với một trong những hành vi sau đây:
+ Đối xử tồi tệ với thành viên gia đình như: bắt nhịn ăn, nhịn uống, bắt chịu rét, mặc rách, không cho hoặc hạn chế vệ sinh cá nhân;
+ Bỏ mặc không chăm sóc thành viên gia đình là người già, yếu, tàn tật, phụ nữ có thai, phụ nữ nuôi con nhỏ.
Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc xin lỗi công khai khi nạn nhân có yêu cầu.
Đối với hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm của thành viên gia đình
– Phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với hành vi lăng mạ, chì chiết, xúc phạm danh dự, nhân phẩm thành viên gia đình.
– Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 1.500.000 đồng đối với một trong những hành vi sau đây:
+ Tiết lộ hoặc phát tán tư liệu, tài liệu thuộc bí mật đời tư của thành viên gia đình nhằm xúc phạm danh dự, nhân phẩm;
+ Sử dụng các phương tiện thông tin nhằm xúc phạm danh dự, nhân phẩm thành viên gia đình;
+ Phổ biến, phát tán tờ rơi, bài viết, hình ảnh, âm thanh nhằm xúc phạm danh dự, nhân phẩm của nạn nhân.
Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc xin lỗi công khai khi nạn nhân có yêu cầu; Buộc thu hồi tư liệu, tài liệu, tờ rơi, bài viết, hình ảnh, âm thanh.
b. Truy cứu trách nhiệm hình sự
Trường hợp gây ra hậu quả nghiêm trọng, đã bị xử phạt hành chính về hành vi này mà còn vi phạm. Căn cứ theo Điều 185 Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017, quy định về Tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, cháu hoặc người có công nuôi dưỡng mình
Người nào đối xử tồi tệ hoặc có hành vi bạo lực xâm phạm thân thể ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, cháu hoặc người có công nuôi dưỡng mình thuộc một trong những trường hợp sau đây, thì bị phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:
+ Thường xuyên làm cho nạn nhân bị đau đớn về thể xác, tinh thần;
+ Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm.
Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 05 năm:
+ Đối với người dưới 16 tuổi, phụ nữ mà biết là có thai, người già yếu;
+ Đối với người khuyết tật nặng, khuyết tật đặc biệt nặng hoặc người mắc bệnh hiểm nghèo.
Bạo lực gia đình vẫn đang là vấn nạn lớn mà xã hội phải đối mặt. Để xóa bỏ vấn nạn này, cần sự nỗ lực của các ban ngành, tổ chức và từ chính bản thân mỗi người. Thay đổi nhận thức, nâng cao hiểu biết về luật pháp và bình đẳng giới sẽ giúp bạn tự biết cách bảo vệ bản thân. Đồng thời nhận biết và kịp thời tố giác các hành vi bạo lực gia đình đang hiện diện.
