So sánh tội vi phạm quy định về quản lý nhà ở và tội xâm phạm chỗ ở của người khác

Chiếm dụng chỗ ở trái phép: là hành vi lén lút hoặc ngang nhiên vào chỗ ở của người khác và sử dụng như chỗ ở của mình như: vào ở nhà vắng chủ không được phép của chủ nhà hoặc của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền; dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực đuổi người khác ra khỏi nhà rồi vào nhà đó để ở; lừa dối chủ nhà để chủ nhà ra khỏi nhà rồi vào nhà đó để ở; lợi dụng lúc chủ nhà đi vắng, dọn đồ đạc của chủ nhà ra khỏi nhà rồi dọn đò của mình vào nhà đó ở…. Khi xác định hành vi chiếm dụng trái phép chỗ ở cần phân biệt với hành vi xâm phạm chỗ ở của người khác quy định tại Điều 158 Bộ luật Hình sự.

Xây dựng nhà ở trái phép: là hành vi làm nhà ở mà không có giấy phép của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền hoặc không đúng với giấy phép trong trường hợp Nhà nước quy định việc làm nhà ở phải có giấy phép. Việc xây dựng nhà ở trái phép chỉ có thể xảy ra trong trường hợp Nhà nước quy định việc xây dựng nhà ở phải xin phép, còn đối với những nơi việc làm nhà của người dân không cần phải xin phép thì không xảy ra hành vi này.

Xây dựng nhà ở trái phép bao gồm cả hành vi sửa chữa nhà đang được sử dụng vào mục đích khác thành nhà ở không được phép như: sửa văn phòng làm việc, trường học, trụ sở cơ quan thành nhà ở; sửa đình, chùa, miếu, nhà thờ thành nhà ở…v.v

Bên cạnh đó, việc định tội danh cần dựa trên các quy định của Nhà nước về xác định nhà ở, về xây dựng nhà ở và các quy định khác của Nhà nước về việc xử lý hành vi vi phạm để xác định dấu hiệu thuộc về chủ thể của tội phạm.

Khám xét trái pháp luật chỗ ở là hành vi lục soát, tìm kiếm những gì mà người khám có ý định tìm kiếm trong phạm vi chỗ ở của người khác.

Khám xét trái phép là khám xét không được pháp luật cho phép như: không có lệnh khám xét chỗ ở, tuy có lệnh nhưng lệnh đó không hợp pháp hoặc khi thực hiện việc khám xét không đúng thủ tục…

Theo quy định tại Điều 192 Bộ luật Tố tụng hình sự thì việc khám chỗ ở có liên quan đến hành vi phạm tội chỉ được tiến hành khi có căn cứ để nhận định: chỗ ở của người khác có công cụ, phương tiện phạm tội, đồ vật, dữ liệu điện tử, tài liệu khác có liên quan đến vụ án hoặc phát hiện có người đang có lệnh truy nã. Việc khám xét này phải có quyết định và phải được Viện kiểm sát có thẩm quyền phê chuẩn và được thực hiện đúng theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.

Việc khám xét chỗ ở theo thủ tục hành chính tuy không được quy định cụ thể như Bộ luật Tố tụng hình sự nhưng căn cứ vào quy định về khám nơi cất giấu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính, thì nơi cất giấu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính có thể là chỗ ở. Việc khám xét này cũng phải có quyết định của cấp có thẩm quyền tục hành chính và cũng phải được thực hiện đúng pháp luật về khám chỗ ở theo thủ tục hành chính.

Như vậy, việc khám xét chỗ ở của người khác được pháp luật quy định rất chặt chẽ, nếu khám xét chỗ ở của người khác không đúng với quy định đều là hành vi xâm phạm chỗ ở của người khác. Tuy nhiên, không phải hành vi khám xét chỗ ở nào cũng cấu thành tội phạm và bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội xâm phạm chỗ ở của người khác, mà chỉ coi là tội phạm khi hành vi đó được thực hiện do cố ý, nếu vì thiếu trách nhiệm hoặc do trình độ nghiệp vụ non kém thì tùy trường hợp, có thể bị xử lý kỷ luật hoặc bị xử lý hành chính.

Đuổi trái pháp luật người khác khỏi chỗ ở của họ là hành vi dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực hoặc bằng những thủ đoạn khác nhằm buộc người khác ra khỏi chỗ họ đang ở. Hành vi đuổi trái pháp luật người khác khỏi chỗ ở của họ thường do những người không có chức vụ, quyền hạn thực hiện, như: chủ nợ dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực đuổi chủ nhà ra khỏi nhà để “xiết nợ”, tranh chấp thừa kế, tranh chấp trong quan hệ thuê nhà, mượn nhà…

Tuy nhiên, cũng có trường hợp người thực hiện hành vi đuổi trái pháp luật người khác khỏi chỗ ở của họ lại là người có chức vụ, quyền hạn, trong trường hợp này chủ yếu do những người thực hiện công vụ trái pháp luật như cán bộ điều tra, cán bộ thi hành án, cán bộ thi hành quyết định hành chính gây ra.

Hành vi đuổi trái pháp luật người khác khỏi chỗ ở của họ được coi là hoàn thành khi người bị đuổi buộc phải ra khỏi nhà, không kể thời gian là bao nhiêu, đối với một người hay tất cả gia đình họ, không kể sau khi bị đuổi họ không được trở lại hay được trở lại chỗ ở trước khi bị đuổi.

Chiếm giữ chỗ ở hoặc cản trở trái pháp luật người đang ở hoặc người đang quản lý hợp pháp vào chỗ ở của họ.

Chiếm giữ hoặc cản trở trái pháp luật người đang ở hoặc đang quản lý hợp pháp là hành vi dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực hoặc dùng thủ đoạn gian dối lừa chủ nhà và gia đình họ ra khỏi chỗ ở rồi chiếm chỗ ở; tự ý dọn đồ của chủ nhà ra ngoài để chuyển đồ đạc của mình hoặc của người khác mà mình quan tâm vào nhà khi chủ nhà đi vắng rồi ở luôn trong nhà…

Xâm nhập trái pháp luật chỗ ở của người khác

Hành vi xâm nhập trái pháp luật chỗ ở của người khác được thực hiện bằng nhiều hình thức khác nhau như: dùng thủ đoạn gian dối lừa chủ nhà và gia đình họ ra khỏi chỗ ở rồi chiếm chỗ ở; tự ý dọn đồ của chủ nhà ra ngoài để chuyển đồ đạc của mình hoặc của người khác mà mình quan tâm vào nhà khi chủ nhà hoặc người quản lý nhà đi vắng rồi ở luôn trong nhà của họ.

Hậu quả của tội xâm phạm chỗ ở của người khác là làm cho chủ sở hữu hoặc người quản lý tài sản (nhà ở) bị mất vĩnh viễn hoặc mất tạm thời chỗ ở, bị ảnh hưởng đến cuộc sống, đến sinh hoạt bình thường của họ và các thành viên trong gia đình họ hoặc gây ra những thiệt hại về thể chất, vật chất hoặc tinh thần cho bị hại. Các thiệt hại này đều có liên quan đến quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở của người khác. Nếu xâm phạm đến các quyền khác thì tùy từng trường hợp mà người phạm tội còn bị truy cứu trách nhiệm hình sự về các tội tương ứng.

Thời điểm hoàn thành của tội phạm này là kể từ khi quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở của người khác bị thiệt hại, không kể mức độ gây thiệt hại nhiều hay ít. Tuy nhiên, mức độ gây thiệt hại càng lớn, tính chất nguy hiểm của hành vi phạm tội càng cao, như: chiếm chỗ ở của người khác nguy hiểm hơn trường hợp khám xét trái pháp luật chỗ ở của người khác.