Thao túng thị trường chứng khoán là một trong những hành vi gian lận có tính toán, gây ảnh hưởng nghiêm trọng và bị pháp luật nghiêm cấm. Vậy, những hành vi nào là thao túng thị trường chứng khoán ?
MỤC LỤC
1. Những hành vi nào là thao túng thị trường chứng khoán ?
a) Sử dụng một hoặc nhiều tài khoản giao dịch của mình hoặc của người khác hoặc thông đồng với nhau liên tục mua, bán chứng khoán nhằm tạo ra cung, cầu giả tạo.
Trường hợp phạm tội này là trường hợp người phạm tội sử dụng tài khoản giao dịch chứng khoán của mình hoặc của người khác hoặc thông đồng với nhau liên tục mua, bán chứng khoán nhằm tạo ra cầu giả tạo. Như vậy, người phạm tội phải có tài khoản trong một sàn chứng khoán, có quyền mua bán cổ phiếu đã được niêm yết trên một sàn chứng khoán mà mình tham gia hoặc người phạm tội không sử dụng tài khoản của mình mà sử dụng tài khoản của người khác thì người này cũng phải hội tụ đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật, họ có quyền mua bán cổ phiếu trên sàn chứng khoán mà họ tham gia theo quy định của pháp luật.
Nếu người phạm tội có tài khoản giao dịch nhưng không tự mình hoặc không sử dụng tài khoản giao dịch của người khác thì người phạm tội phải thông đồng với những người có tài khoản giao dịch để mua bán chứng khoán.
Thông đồng (hay cấu kết) là thuật ngữ dùng để chỉ hành động liên kết hoặc hợp tác giữa các đối thủ cạnh tranh nhằm thực hiện một thể nào đó đôi bên cùng có lợi. Khi nói đến thông đồng
để thao túng thị trường chứng khoán là nói đến sự cấu kết công khai hoặc thỏa thuận ngầm với nhau, đồng ý với nhau để thao túng thị trường chứng khoán.
Dù người phạm tội sử dụng một hoặc nhiều tài khoản giao dịch của mình hoặc của người khác hoặc thông đồng với nhau liên tục mua, bán chứng khoán nhằm tạo ra cung, câu giả tạo nhưng chưa thu lợi bất chính hoặc chưa gây thiệt hại cho nhà đầu tư theo quy định tại khoản 1 của điều luật thì hành vi cũng chưa cấu thành tội phạm này.
b) Thông đồng với người khác đặt lệnh mua và bán cùng loại chứng khoán trong cùng ngày giao dịch hoặc thông đồng với nhau giao dịch mua bán chứng khoán mà không dẫn đến chuyển nhượng thực sự quyền sở hữu hoặc quyền sở hữu chi luân chuyển giữa các thành viên trong nhóm nhằm tạo giá chứng khoán, cung cầu giả tạo
Theo quy định của pháp luật thì nhà đầu tư có thể thực hiện đặt lệnh mua và bán cùng lúc đối với cùng một cổ phiếu trong phiên giao dịch khớp lệnh liên tục. Tuy nhiên, nếu nhà đầu tư lại thông đồng với người khác đặt lệnh mua và bán cùng loại chứng khoán trong cùng ngày giao dịch hoặc thông đồng với nhau giao dịch mua bán chứng khoán mà không dẫn đến chuyển nhượng thực sự quyền sở hữu hoặc quyền sở hữu chỉ luân chuyển giữa các thành viên trong nhóm, thì bị coi là hành vi thao túng thị trường chứng khoán.
Như vậy, chỉ coi là phạm tội nếu hội tụ các yếu tố “các nhà đầu tư thông đồng với nhau để tạo giá chứng khoán, cung cầu giả tạo”.
c) Liên tục mua hoặc bán chứng khoán với khối lượng chi phối vào thời điểm mở cửa hoặc đóng cửa thị trường nhằm tạo ra mức giá đóng cửa hoặc giá mở cửa mới cho loại chứng khoán đó trên thị trường
Trường hợp phạm tội này là trường hợp người phạm tội hoặc pháp nhân thương mại vào thời điểm mở cửa hoặc đóng cửa thị trường chứng khoán đã liên tục mua hoặc bán chứng khoán với khối lượng chi phối toàn bộ hoạt động của sàn chứng khoán hoặc chi phối toàn bộ hoạt động của một hoặc một số mã chứng khoán.
Thông thường, việc mua hoặc bán chứng khoán phải đạt đến một tỷ lệ nhất định mới có thể chi phối được sàn chứng khoán hoặc một mã chứng khoán mà người phạm tội quan tâm.
Khối lượng giao dịch (volume) chi phối là số lượng đơn vị cổ phiêu được giao dịch trong khoảng thời gian nhất định, chiếm trên 50% vốn của công ty chứng khoán đủ để thực hiện quyền chi phối đối với công ty chứng khoán.
d) Giao dịch chứng khoán bằng hình thức cấu kết, lôi kéo người khác liên tục đặt lệnh mua, bán chứng khoán gây ảnh hưởng lớn đến cung cầu và giá chứng khoán, thao túng giá chứng khoán
Cấu kết là hợp lại với nhau thành phe cánh để cùng thực hiện việc mua, bán chứng khoán. Khi nói những người đầu tư vào chứng khoán đã cấu kết với nhau là thể hiện một âm mưu xấu xa nào đó giữa những người cùng mua bán chứng khoán. Người có ý đồ thao túng chứng khoán, nhưng nếu tự họ thì không có khả năng nên đã cấu kết với người khác để cùng nhau thao túng chứng khoán.
Lôi kéo là bằng mọi cách làm cho người khác nghe theo và đứng về phía mình, người bị lôi kéo lúc đầu có thể chỉ là người lương thiện, nhưng sau khi bị người khác lôi kéo thì họ đã trở thành người thực hiện mọi mưu đồ của người lôi kéo, người bị lôi kéo hoàn toàn bị động.
Người có hành vi lôi kéo thường quảng cáo về khả năng đầu tư chứng khoán của mình để người khác theo. Hành vi lôi kéo để mua bán chứng khoán còn thể hiện người lôi kéo người khác ở phía đối
tác; người bị lôi kéo bỏ đối tác mà họ đang là thành viên để theo người lôi kéo.
Người phạm tội cấu kết hoặc lôi kéo người khác liên tục đặt lệnh mua, bán chứng khoán nhằm tạo ra cung cầu giả tạo, làm cho cung cầu và giá chứng khoán trên sàn chứng khoán theo ý của mình, gây thiệt hại cho các nhà đầu tư khác.
đ) Đưa ra ý kiến một cách trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua phương tiện thông tin đại chúng về một loại chứng khoán, về tổ chức phát hành chứng khoán nhằm tạo ảnh hưởng đến giá của loại chứng khoán đó sau khi đã thực hiện giao dịch và nắm giữ vị thế đối với loại chứng khoán đó
Trường hợp này là trường hợp người phạm tội hoặc pháp nhân thương mại đã sử dụng phương tiện thông tin đại chúng để tạo ảnh hưởng đến giá của loại chứng khoán mà họ đầu tư sau khi đã thực hiện giao dịch và nắm giữ vị thế đối với loại chứng khoán mà đầu tư như: viết bài đăng báo, trả lời phỏng vấn, viết trên website cá nhân hoặc sử dụng website của cơ quan, cá nhân để đưa ra ý kiến của mình về một loại chứng khoán hoặc về tổ chức phát hành chứng khoán nhằm tạo ảnh hưởng đến giá của loại chứng khoán mà mình đầu tư sau khi đã thực hiện giao dịch và nắm giữ vị thế chi phối đối với loại chứng khoán đó.
e) Sử dụng các phương thức hoặc thực hiện các hành vi giao dịch khác để tạo cung cầu giả tạo, thao túng giá chứng khoán
2. Tội thao túng thị trường chứng khoán, bị xử lý như thế nào ?
Theo quy định tại Điều 211 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017, cụ thể :
“Điều 211. Tội thao túng thị trường chứng khoán
1. Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây thu lợi bất chính từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho nhà đầu tư từ 1.000.000.000 đồng đến dưới 3.000.000.000 đồng, thì bị phạt tiền từ 500.000.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:
a) Sử dụng một hoặc nhiều tài khoản giao dịch của mình hoặc của người khác hoặc thông đồng với nhau liên tục mua, bán chứng khoán nhằm tạo ra cung, cầu giả tạo;
b) Thông đồng với người khác đặt lệnh mua và bán cùng loại chứng khoán trong cùng ngày giao dịch hoặc thông đồng với nhau giao dịch mua bán chứng khoán mà không dẫn đến chuyển nhượng thực sự quyền sở hữu hoặc quyền sở hữu chỉ luân chuyển giữa các thành viên trong nhóm nhằm tạo giá chứng khoán, cung cầu giả tạo;
c) Liên tục mua hoặc bán chứng khoán với khối lượng chi phối vào thời điểm mở cửa hoặc đóng cửa thị trường nhằm tạo ra mức giá đóng cửa hoặc giá mở cửa mới cho loại chứng khoán đó trên thị trường;
d) Giao dịch chứng khoán bằng hình thức cấu kết, lôi kéo người khác liên tục đặt lệnh mua, bán chứng khoán gây ảnh hưởng lớn đến cung cầu và giá chứng khoán, thao túng giá chứng khoán;
đ) Đưa ra ý kiến một cách trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua phương tiện thông tin đại chúng về một loại chứng khoán, về tổ chức phát hành chứng khoán nhằm tạo ảnh hưởng đến giá của loại chứng khoán đó sau khi đã thực hiện giao dịch và nắm giữ vị thế đối với loại chứng khoán đó;
e) Sử dụng các phương thức hoặc thực hiện các hành vi giao dịch khác để tạo cung cầu giả tạo, thao túng giá chứng khoán.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 2.000.000.000 đồng đến 4.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 02 năm đến 07 năm:
a) Có tổ chức;
b) Thu lợi bất chính 1.500.000.000 đồng trở lên;
c) Gây thiệt hại cho nhà đầu tư 3.000.000.000 đồng trở lên;
d) Tái phạm nguy hiểm.
3. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 250.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
4. Pháp nhân thương mại phạm tội quy định tại Điều này, thì bị phạt như sau:
a) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 1 Điều này, thì bị phạt tiền từ 2.000.000.000 đồng đến 5.000.000.000 đồng;
b) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này, thì bị phạt tiền từ 5.000.000.000 đồng đến 10.000.000.000 đồng;
c) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại Điều 79 của Bộ luật này, thì bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn;
d) Pháp nhân thương mại còn có thể bị phạt tiền từ 500.000.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định từ 01 năm đến 03 năm hoặc cấm huy động vốn từ 01 năm đến 03 năm.”
Nếu hành vi của người phạm tội chưa cấu thành tội phạm thì có thể chỉ bị xử lý kỷ luật hoặc xử phạt hành chính theo Nghị định số 156/2020/NĐ-CP ngày 31-12-2020 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán.
Căn cứ tại Điều 36 Nghị định 156/2020/NĐ-CP, được sửa đổi bởi khoản 30 Điều 1 Nghị định 128/2021/NĐ-CP và điểm b khoản 3 Điều 5 Nghị định 156/2020/NĐ-CP, được sửa đổi bởi khoản 4 Điều 1 Nghị định 128/2021/NĐ-CP, hành vi thao túng thị trường chứng khoán có mức xử phạt vi phạm hành chính bằng 10 lần khoản thu trái pháp luật nhưng không thấp hơn 3.000.000.000 đồng đối với tổ chức và 1.500.000.000 đồng đối với cá nhân.
Trường hợp không có khoản thu trái pháp luật hoặc mức phạt tính theo khoản thu trái pháp luật thấp hơn 3.000.000.000 đồng đối với tổ chức và 1.500.000.000 đồng đối với cá nhân thì áp dụng mức phạt tối đa là 3.000.000.000 đồng đối với tổ chức và 1.500.000.000 đồng đối với cá nhân.
Ngoài ra, tổ chức có hành vi vi phạm còn có thể bị áp dụng các hình thức phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả gồm:
– Đình chỉ hoạt động kinh doanh, dịch vụ chứng khoán có thời hạn từ 01 tháng đến 03 tháng.
– Tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề chứng khoán có thời hạn từ 18 tháng đến 24 tháng đối với cá nhân hành nghề chứng khoán có hành vi vi phạm.
– Buộc nộp lại khoản thu trái pháp luật có được từ hành vi thao túng thị trường chứng khoán.
Trên đây là tư vấn của luật sư về vấn đề Những hành vi nào là thao túng thị trường chứng khoán ? Mức xử phạt như thế nào ? Nếu bạn có vướng mắc, hãy nhấc máy và gọi 0904902429 hoặc 0913597479 để trao đổi trực tiếp với luật sư tư vấn hình sự.
